Έρχεται το Ισχυρότερο Ελ Νίνιο από το 1950. Τα Φράγματα της Κύπρου Δεν θα το Προσέξουν.

Η αμερικανική υπηρεσία κλίματος δίνει πιθανότητα πάνω από 90% για πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο αυτόν τον χειμώνα, ίσως το ισχυρότερο από τότε που ξεκίνησαν οι καταγραφές το 1950. Εβδομήντα έξι χειμώνες βροχοπτώσεων στην Κύπρο και τριάντα εννέα χρόνια δεδομένων από τα φράγματα λένε το ίδιο πράγμα: εδώ δεν θα κάνει καμία διαφορά. Η συσχέτιση είναι 0.05, τα οκτώ ισχυρότερα Ελ Νίνιο έφεραν κατά μέσο όρο το 82% της κανονικής βροχής, και οι δύο πιο άδειοι χειμώνες της τελευταίας δεκαετίας ήταν χειμώνες Ελ Νίνιο.

Κάθε λίγα χρόνια ο Ειρηνικός Ωκεανός θερμαίνεται κατά μήκος του ισημερινού, οι αληγείς άνεμοι εξασθενούν και τα μετεωρολογικά ρεπορτάζ σε όλο τον κόσμο αρχίζουν να γράφουν για το Ελ Νίνιο. Φέτος έχουν λόγο. Στις 13 Αυγούστου το Κέντρο Πρόγνωσης Κλίματος της NOAA κήρυξε επίσημη προειδοποίηση Ελ Νίνιο και ανέφερε πιθανότητα πάνω από 90% για πολύ ισχυρό φαινόμενο μέσα στον ερχόμενο χειμώνα, με 69% πιθανότητα ο δείκτης Οκτωβρίου–Δεκεμβρίου να ξεπεράσει τους +2.5 °C. Κανένα φαινόμενο από το 1950 δεν το έχει καταφέρει. Η ενημέρωση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού τον Αύγουστο έδωσε σχεδόν 100% πιθανότητα να διατηρηθεί το Ελ Νίνιο όλο τον χειμώνα. Η Μετεωρολογική Υπηρεσία της Αυστραλίας, που χρησιμοποιεί αυστηρότερο μέτρο, κατέγραψε τον ισημερινό Ειρηνικό στους +2.45 °C την τελευταία εβδομάδα του Αυγούστου.

Στην Κύπρο η ερώτηση ήρθε στην ώρα της. Ο Πολίτης ρώτησε τον Μάιο αν ένα ισχυρό Ελ Νίνιο θα φτάσει ως το νησί. Ο Φιλελεύθερος την έθεσε τον Ιούνιο στον διευθυντή του Τμήματος Μετεωρολογίας, Φίλιππο Τυμβίο. Και οι δύο απαντήσεις ήταν προσεκτικές. Ο Τυμβίος είπε ότι όποια επίδραση θα ήταν «έμμεση» και θα περνούσε μέσα από τη γενική κυκλοφορία της ατμόσφαιρας, ότι αν εμφανιζόταν θα ήταν το φθινόπωρο και τον χειμώνα, και ότι το Τμήμα «δεν το αντιμετωπίζει ως άμεση πρόγνωση για την Κύπρο».

Η επιφύλαξη είναι δικαιολογημένη. Γιατί η διαισθητική ιστορία, ότι ένα ωκεάνιο φαινόμενο αρκετά μεγάλο για να πλημμυρίσει το Περού και να ξεράνει την Αυστραλία κάτι θα κάνει και σε ένα μεσογειακό νησί, έχει ένα πρόβλημα με τα δεδομένα. Τα δεδομένα υπάρχουν, είναι μακρά, και λένε όχι.

Το τεστ των 76 χειμώνων

Το Τμήμα Μετεωρολογίας Κύπρου δημοσιεύει μια παγκύπρια τιμή βροχόπτωσης για κάθε υδρομετεωρολογικό έτος από τον Οκτώβριο του 1901. Η σειρά αυτή βρίσκεται πιο εύκολα στο Kairika, τον αδελφό ιστότοπο του Fragmata για τον καιρό της Κύπρου, που τη διαθέτει μέσω ανοιχτού API μαζί με έναν ζωντανό δείκτη πορείας της βροχερής περιόδου· εδώ χρησιμοποιήσαμε αυτό το αντίγραφο και το επεκτείναμε ως το φετινό καλοκαίρι από τις μηνιαίες εκθέσεις του Τμήματος. Ο Ωκεάνιος Δείκτης Νίνιο της NOAA, το καθιερωμένο μέτρο για το Ελ Νίνιο και τη Λα Νίνια, ξεκινά από το 1950. Βάλτε τα δύο μαζί και έχετε 76 χειμώνες, καθένας με μια θερμοκρασία Ειρηνικού και ένα σύνολο βροχής για την Κύπρο, από το 1950–51 ως την περίοδο που έκλεισε την περασμένη εβδομάδα.

Αποτυπώστε τους σε διάγραμμα και να τι εμφανίζεται.

Αν οι χειμώνες Ελ Νίνιο ήταν βροχεροί, το νέφος των κουκκίδων θα έγερνε προς τα πάνω δεξιά. Δεν γέρνει πουθενά. Η ευθεία προσαρμογής στους 76 χειμώνες είναι σχεδόν οριζόντια και ο συντελεστής συσχέτισης είναι 0.05, ένας αριθμός που σε κάθε άλλο πλαίσιο θα λεγόταν μηδέν. Χωρίστε τους χειμώνες κατά φάση και οι μέσοι όροι απέχουν λίγες μονάδες μεταξύ τους:

Οι χειμώνες Ελ Νίνιο βγαίνουν όντως περίπου επτά μονάδες πιο βροχεροί από τους χειμώνες Λα Νίνια κατά μέσο όρο. Αλλά η διασπορά μέσα σε κάθε ομάδα είναι τεράστια. Οι χειμώνες Ελ Νίνιο έχουν δώσει από 42% της κανονικής ως 159%, και επτά από τους είκοσι επτά έπεσαν κάτω από το 80%, το επίπεδο στο οποίο η Κύπρος αρχίζει να μιλά για ξηρασία. Αν σας έλεγαν μόνο ότι εξελίσσεται ένα Ελ Νίνιο, η ειλικρινής πρόγνωση για το νησί θα ήταν «κάπου ανάμεσα σε ξηρασία και πλημμύρα», δηλαδή η πρόγνωση που είχατε και πριν σας το πουν.

Τα ισχυρά

Ίσως τα αδύναμα Ελ Νίνιο να είναι θόρυβος και να μετρούν μόνο τα μεγάλα φαινόμενα. Το φετινό αναμένεται μεγάλο, οπότε η ερώτηση είναι σωστή. Οκτώ χειμώνες από το 1950 είχαν δείκτη Νοεμβρίου–Ιανουαρίου +1.5 °C ή πάνω, το κατώφλι που οι κλιματολόγοι χρησιμοποιούν για το «ισχυρό».

Έξι από τους οκτώ ήταν ξηροί. Μαζί έδωσαν κατά μέσο όρο 82% της κανονικής. Τα τρία που κυριάρχησαν στη δορυφορική εποχή, αυτά με δική τους σελίδα στη Wikipedia, ήταν όλα κάτω από την κανονική στην Κύπρο: 1982–83 στο 87%, 1997–98 στο 77% και 2015–16, το ισχυρότερο φαινόμενο που έχει μετρηθεί ποτέ, στο 61%. Το πιο πρόσφατο ισχυρό Ελ Νίνιο, το 2023–24, έφερε 75% και άνοιξε την ξηρασία που άδειασε τα φράγματα του νησιού ως τις αρχές της φετινής χρονιάς.

Και ο χειμώνας 1972–73, ένα Ελ Νίνιο με δείκτη +1.77 °C, είναι το πιο ξηρό υδρομετεωρολογικό έτος σε ολόκληρη την 125χρονη κυπριακή καταγραφή: 213 χιλιοστά, 42% της κανονικής.

Υπάρχει ένας ακόμη τρόπος να το δει κανείς, και είναι ο πιο πειστικός. Βάλτε τον δείκτη του Ειρηνικού και την απόκλιση της κυπριακής βροχής στον ίδιο άξονα χρόνου, χρονιά με χρονιά, και ψάξτε το μοτίβο.

Οι κόκκινες κορυφές στο πάνω πλαίσιο είναι τα Ελ Νίνιο. Οι ράβδοι στο κάτω πλαίσιο είναι οι κυπριακοί χειμώνες, χρωματισμένοι κατά φάση. Ο πιο βροχερός χειμώνας από το 1950, το 1968–69 στο 159%, ήταν πράγματι Ελ Νίνιο, αλλά αδύναμο. Το ίδιο και το 2018–19, η περίοδος που ξαναγέμισε κάθε φράγμα στο νησί. Και η ράβδος για τον χειμώνα που μόλις τελείωσε, το 2025–26, με το νησί στο 121% της κανονικής και τα φράγματα να ανακάμπτουν από το χειρότερο επίπεδό τους από το 2009, είναι μπλε. Ήταν μια αδύναμη Λα Νίνια, η φάση που υποτίθεται ότι φέρνει ξηρασία.

Τι είδαν τα φράγματα

Η βροχή είναι η είσοδος. Αυτό που ενδιαφέρει έναν αναγνώστη αυτού του ιστότοπου είναι τι έφτασε στους ταμιευτήρες, και γι' αυτό υπάρχει μια δεύτερη, μικρότερη καταγραφή: οι μετρήσεις αποθήκευσης του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων για κάθε φράγμα από τον Ιανουάριο του 1988. Από αυτές μπορούμε να μετρήσουμε το ξαναγέμισμα κάθε χειμώνα, την άνοδο από το φθινοπωρινό ελάχιστο ως την κορύφωση της επόμενης άνοιξης στα 18 κύρια φράγματα, και να σημειώσουμε σε κάθε χειμώνα τη φάση του Ειρηνικού.

Με μια πρώτη ματιά οι χειμώνες Ελ Νίνιο κερδίζουν: η διάμεση αναπλήρωσή τους είναι 74 εκατ. κ.μ. έναντι 43 για τη Λα Νίνια και 34 για τους ουδέτερους χειμώνες. Κοιτάξτε πιο προσεκτικά και όλη η διαφορά είναι μία κουκκίδα. Ο χειμώνας 2018–19 πήγε τα φράγματα από 32 εκατ. κ.μ. την 1η Δεκεμβρίου στα 271 στα μέσα Μαΐου, μια αναπλήρωση 238 εκατ. κ.μ. που καμία άλλη χρονιά δεν πλησιάζει. Ήταν χειμώνας Ελ Νίνιο, αδύναμου, με δείκτη +1.05. Αφαιρέστε τον και ο μέσος όρος του Ελ Νίνιο πέφτει στη μέση της κατάταξης. Η συσχέτιση του δείκτη του Ειρηνικού με την αναπλήρωση των φραγμάτων στους 39 χειμώνες είναι 0.12.

Ό,τι μένει όταν αφαιρέσετε το 2018–19 δεν κολακεύει το Ελ Νίνιο. Τα φράγματα ξαναγέμισαν κατά λιγότερο από 10 εκατ. κ.μ. σε πέντε χειμώνες από το 1988. Δύο από αυτούς, το 2015–16 (+2.6 εκατ. κ.μ.) και το 2023–24 (+7.6 εκατ. κ.μ.), ήταν τα δύο ισχυρότερα Ελ Νίνιο σε ολόκληρη την καταγραφή αποθήκευσης. Το τρίτο ισχυρότερο, το 1997–98, έφτασε τα 12.9. Στους λογαριασμούς εποχιακής εισροής του ΤΑΥ, το 2015–16 (17.9 εκατ. κ.μ.) και το 2023–24 (24.7) είναι δύο από τις τρεις χειρότερες περιόδους των τελευταίων έντεκα.

Στο μεταξύ οι τρεις μεγαλύτερες αναπληρώσεις μετά το 2018–19 ήταν το 2011–12 (+152 εκατ. κ.μ., Λα Νίνια), το 2001–02 (+145, ουδέτερο) και το 2021–22 (+124, Λα Νίνια). Η φάση που υποτίθεται ότι είναι ξηρή γέμισε τα φράγματα· η φάση που υποτίθεται ότι είναι υγρή τα άδειασε. Η αλήθεια δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο. Ο Ειρηνικός απλώς δεν διοικεί εδώ.

Γιατί όχι

Τίποτα από αυτά δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει όσους το μελετούν. Η χειμερινή βροχή της Κύπρου προέρχεται από έναν συγκεκριμένο μηχανισμό: υφέσεις μέσων πλατών που σχηματίζονται ή βαθαίνουν πάνω από τη θερμή ανατολική Μεσόγειο, τα «κυπριακά βαρομετρικά χαμηλά», που καθοδηγούνται από τη θέση του αεροχειμάρρου και από τα βαρομετρικά μοτίβα πάνω από τον Βόρειο Ατλαντικό και τη Ρωσία. Οι δείκτες που παρακολουθούν αυτά τα μοτίβα, η Ταλάντωση Βορείου Ατλαντικού και το μοτίβο Ανατολικού Ατλαντικού–Δυτικής Ρωσίας, είναι αυτοί που συσχετίζονται με τη βροχή στην Ανατολική Μεσόγειο. Μια μελέτη του 2025 σε 33 σταθμούς στα κατεχόμενα βρήκε την ταλάντωση της Δυτικής Μεσογείου και του Βορείου Ατλαντικού ως κύριους ρυθμιστές των ακραίων βροχοπτώσεων στο νησί, με τον Ειρηνικό να μη φαίνεται πουθενά στη λίστα. Η δημοσιευμένη έρευνα του ίδιου του Τμήματος Μετεωρολογίας για τις ακραίες βροχοπτώσεις της Κύπρου κοιτάζει το μοτίβο της Ανατολικής Μεσογείου και τον σιβηρικό αντικυκλώνα, όχι το Ελ Νίνιο.

Η πιο γνωστή εργασία που υποστηρίζει σύνδεση, μια μελέτη του 1998 για το Ισραήλ, βρήκε ότι τα έτη Ελ Νίνιο έτειναν να είναι πιο βροχερά, αλλά μόνο στο τελευταίο τέταρτο του αιώνα της καταγραφής της, όχι νωρίτερα, και οι συγγραφείς της την ονόμασαν «πιθανή σύνδεση». Μια ευρύτερη ανάλυση του 2002 για τη μεσογειακή βροχόπτωση βρήκε το σήμα του Ελ Νίνιο συγκεντρωμένο στη δυτική λεκάνη, και το φθινόπωρο μάλιστα ξηρότερες συνθήκες στην ανατολική. Μεταγενέστερες εργασίες έδειξαν ότι η σχέση ανάβει και σβήνει ανά δεκαετίες. Η τελευταία αξιολόγηση της IPCC αναφέρει την Ταλάντωση Βορείου Ατλαντικού ως τον παράγοντα της μεσογειακής χειμερινής βροχής και δεν αποδίδει στο Ελ Νίνιο καμία τηλεσύνδεση με τη μεσογειακή βροχόπτωση.

Που είναι ακριβώς αυτό που δείχνουν τα κυπριακά δεδομένα: μια αδύναμη, αναξιόπιστη επιρροή που αλλάζει πρόσημο, θαμμένη κάτω από πολύ μεγαλύτερες.

Τι να παρακολουθείτε αντί γι' αυτό

Ο χειμώνας που ξεκινά τώρα θα είναι χειμώνας Ελ Νίνιο, και μεγάλου. Αν βγει βροχερός, το Ελ Νίνιο θα πάρει τα εύσημα· αν βγει ξηρός, θα ξεχαστεί αθόρυβα, όπως το 2015 και το 2023. Τίποτα από τα δύο δεν θα ήταν απόδειξη για οτιδήποτε. Εβδομήντα έξι χειμώνες είναι ήδη.

Για όποιον προσπαθεί να μαντέψει τι θα κάνουν τα φράγματα ως την άνοιξη, υπάρχουν καλύτερα μέρη να κοιτάξει:

• Η Ταλάντωση Βορείου Ατλαντικού. Η αρνητική φάση σπρώχνει την τροχιά των καταιγίδων νότια, μέσα στη Μεσόγειο, και είναι ο καλύτερα τεκμηριωμένος προγνωστικός δείκτης για βροχερό κυπριακό χειμώνα. Τα εποχιακά κέντρα δημοσιεύουν προοπτικές NAO από τον Οκτώβριο.
• Η εποχιακή πρόγνωση του Τμήματος Μετεωρολογίας. Το Τμήμα εκδίδει κάθε μήνα τρίμηνη πρόγνωση, σε συνεργασία με την περιφερειακή κοινοπραξία SEECOF. Τις περισσότερες φορές θα λέει «κανένα σαφές σήμα», που είναι από μόνο του πληροφορία.
• Η βροχή όπως πέφτει. Η μισή ετήσια βροχή της Κύπρου έρχεται τον Δεκέμβριο, τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Ως τα μέσα Ιανουαρίου ο χαρακτήρας της περιόδου έχει συνήθως κριθεί. Ο δείκτης βροχερής περιόδου του Kairika αποτυπώνει το τρέχον παγκύπριο σύνολο απέναντι στην κανονική 1961–90, εβδομάδα με εβδομάδα, με κάθε περίοδο από το 1940 ως φόντο, και η καθημερινή ενημέρωση του Kairika θα πει πότε έρχεται το πρώτο πραγματικό κυπριακό χαμηλό. Το διάγραμμα εισροών αυτού του ιστότοπου δείχνει έπειτα τι έφτασε στα φράγματα.

Και, όπως πάντα, η στάθμη των ίδιων των φραγμάτων. Η Κύπρος μπαίνει σε αυτόν τον χειμώνα με 111 εκατ. κ.μ. αποθηκευμένα, τα περισσότερα για την εποχή από το 2022, και με ένα μάθημα μιας δεκαετίας για το πόσο λίγο έχει να κάνει ο Ειρηνικός με αυτό.

Συγγραφέας: Vladimir Bugay, δημιουργός του Fragmata Δεδομένα: Δείκτης Ελ Νίνιο από τον Ωκεάνιο Δείκτη Νίνιο του Κέντρου Πρόγνωσης Κλίματος της NOAA (τρίμηνος κυλιόμενος μέσος της ανωμαλίας θερμοκρασίας επιφάνειας θάλασσας στην περιοχή Νίνιο 3.4), λήψη 6 Σεπτεμβρίου 2026· οι χειμώνες ταξινομούνται ως Ελ Νίνιο στους +0.5 °C ή πάνω και ως Λα Νίνια στους −0.5 °C ή κάτω με βάση την τιμή Νοεμβρίου–Ιανουαρίου, το κατώφλι του CPC εφαρμοσμένο σε μία μόνο περίοδο. Βροχόπτωση Κύπρου από τη σειρά παγκύπριου μέσου όρου του Τμήματος Μετεωρολογίας (σύνολο δεδομένων 1042 στο data.gov.cy, 1901–2022), μέσω του ανοιχτού API του kairika.info, επεκταμένη από τις μηνιαίες εκθέσεις μέσης βροχόπτωσης του Τμήματος για το 2022–23 ως το 2024–25 και από την τιμή του Τμήματος 608.3 χιλιοστών ως τις 31 Αυγούστου για το 2025–26· όλα ως % της κανονικής 1961–90 των 503 χιλιοστών. Αποθήκευση φραγμάτων 1988–2026 από το Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων μέσω του συνόλου δεδομένων του Fragmata· η αναπλήρωση είναι η ανοιξιάτικη κορύφωση μείον τη χαμηλότερη μέτρηση μεταξύ Οκτωβρίου και Ιανουαρίου στα 18 κύρια φράγματα, και περιορίζεται από τη χωρητικότητα στα έτη υπερχείλισης. Δηλώσεις πρόγνωσης από τη Διαγνωστική Συζήτηση ENSO του CPC της 13ης Αυγούστου 2026 και την Ενημέρωση Ελ Νίνιο/Λα Νίνια του ΠΜΟ του Αυγούστου 2026. Μελέτες που αναφέρονται: Price et al. 1998 (Geophysical Research Letters), Mariotti et al. 2002 (GRL), Krichak et al. 2002 και 2014, López-Parages & Rodríguez-Fonseca 2012, Zaifoglu & Brocca 2025 (International Journal of Climatology), IPCC AR6 WGI Annex IV. Η στάθμη των φραγμάτων ενημερώνεται καθημερινά στο fragmata.info· καιρός Κύπρου, ιστορικό βροχοπτώσεων και δείκτης βροχερής περιόδου στο kairika.info.